Η λαϊκή παράδοση για την Αμφίπολη και τον «τύμβο στον Καστά»

Του Δημήτρη Γαρούφα*

Στη δεκαετία του 1960 ήμουν  μαθητής  στο Δημοτικό Σχολείο Αμφίπολης(μικρό αλλά πανέμορφο χωριό χτισμένο πάνω στα ερείπια της αρχαίας Αμφίπολης) και τα καλοκαίρια όλα τα παιδιά βοηθούσαμε στις αγροτικές δουλειές (είχαμε το «προνόμιο» να δουλεύουμε από 10 χρονών ενώ η λέξη διακοπές ήταν άγνωστη..).Θυμάμαι  τη γιαγιά Κώσταινα που ο μοναχογιός της είχε δουλειές στα χωράφια κι΄ έτσι έβγαζε αυτή για βοσκή το κοπάδι με τα πρόβατα που τα «στάλιζε» κοντά σε δικό μας χωράφι κι΄ ερχόταν για κουβεντολόϊ..

΄Ελεγε σε μας τα παιδιά σαν παραμύθι πως υπήρχε ένας βασιλιάς στον τόπο αυτό που είχε μια όμορφη κόρη που την ήθελαν δυό βασιλόπουλα, παλικάρια θεόρατα σαν δράκοι,  κι΄ επειδή δεν μπορούσε να διαλέξει γαμπρό τα έβαλε να ρίξουν από μια πέτρα..αλλά τις έριξαν στο ίδιο σημείο και μας έδειχνε τις «δρακόπετρες» δυό μεγάλες πέτρες κοντά στο νεκροταφείο του χωριού και κατέληγε ότι τα δυό βασιλόπουλα πάλαιψαν, μονομάχησαν και σκοτώθηκαν και τα δυό  γι΄αυτό η η βασιλοπούλα  Φωτεινή  που  μελαγχόλησε κι΄έγινε καλογριά και γι΄ αυτό υπάρχει το ξωκλήσι της Αγίας Φωτεινής με το αγίασμα που βγαίνει από πηγάδι…Αυτή την παράδοση με ευχάριστη  έκπληξη είδα να την έχει καταγράψει σχεδόν έναν αιώνα πριν  ο Αστέριος Γούσιος, που εργάστηκε ως δάσκαλος στα  γειτονικά της Αμφίπολης «Λακοβίκια» επί τουρκοκρατίας, 20-25 χρόνια πριν την απελευθέρωση της Μακεδονίας, στο βιβλίο του «η κατά Παγγαίον χώρα» που εκδόθηκε στη Λειψία το 1894 στο οποίο δίνει λεπτομερείς περιγραφές και στοιχεία για όλα τα χωριά του Παγγαίου, όλα με πληθυσμό Ελληνικό και Ελληνικά σχολεία με λίγους μουσουλμάνους σε μερικά από αυτά.

      Μας έδειχνε ακόμη  η γιαγιά Κώσταινα  λίγο παραπέρα  στην τοποθεσία «Καστά» ,όπου ήταν τα καπνοχώραφά μας, έναν λόφο που φαινόταν ότι ήταν τεχνητός κι΄ έλεγε «εκεί είναι θαμμένος   τρανός Βασιλιάς ..είναι στοιχειωμένο το μέρος και δεν στέκουν ούτε τα πρόβατα να βοσκήσουν..».Κι΄ εμείς τα ακούγαμε σαν παραμύθια…

Αρκετά χρόνια αργότερα ως φοιτητής δούλευα στις ανασκαφές που έκανε ο αρχαιολόγος Δ.Λαζαρίδης και τον θυμάμαι όταν αποκαλύπταμε τις «Θρακικές πύλες» του αρχαίου τείχους που εκεί σώζεται σε 7,5 μ.ύψος, , που  όπως περιγράφει ο Θουκυδίδης  από εκεί έγινε η επίθεση του Βρασίδα στους Αθηναίους, να μας δείχνει απέναντι  το λόφο, στην τοποθεσία «Καστά»,   και να λέει   ότι μάλλον  εκεί πρέπει να είναι ο τάφος της Ρωξάνης και του γιού του Μεγάλου Αλεξάνδρου κι΄ότι η έρευνα γι΄αυτό τον τύμβο θα ήταν το έργο της ζωής του..

Ο Δ.Λαζαρίδης ξεκίνησε τις ανασκαφές αλλά από την κορυφή του λόφου προς τα κάτω, πέθανε σχετικά νέος, κι΄ έτσι δεν ευτύχησε να αποκαλύψει το ταφικό μνημείο. Τώρα η τότε μαθήτριά του, έφορος αρχαιοτήτων  τώρα , Κ.Περιστέρη   ξεκινώντας από τα πλάγια του τεχνητού λόφου  με τομή  βρήκε τον περίβολο του κυκλικού  ταφικού μνημείου μήκους περίπου 500 μέτρων .. ενώ με επιστημονική τεκμηρίωση υποστηρίζει ότι και  το λιοντάρι της Αμφίπολης ήταν τοποθετημένο πάνω στο μνημείο…Σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα κυκλικό  ταφικό μνημείο με περίβολο περίπου  500 μέτρων και  ύψους περίπου 3 μέτρων, κτισμένο  με πωρόλιθο κι΄ επικάλυψη λευκού μαρμάρου από τη Θάσο…είναι κάτι μοναδικό, το μεγαλύτερο που έχει βρεθεί στην Ευρώπη, και σίγουρα όταν αποκαλυφθεί το εσωτερικό του μνημείου θα υπάρξει  παγκόσμιο ενδιαφέρον…και σίγουρα η κ.Περιστέρη θα μείνει στην ιστορία για την επιτυχία της και θα ταυτισθεί με την Αμφίπολη.

        Οι ανασκαφές απέδειξαν  ότι η λαϊκή παράδοση  στηρίζεται σε αληθινά γεγονότα  που μπορεί να τα μεγεθύνει και να τα ερμηνεύει διαφορετικά ,αλλά πάντα διασώζει κάποια αλήθεια, κάποια πραγματικότητα. ΄Αλλωστε και τα τοπωνύμια της Αμφίπολης  δείχνουν αρχαίες καταβολές και   λειτουργούν σε κάποιο βαθμό  ως οδηγός για την ανασκαφική έρευνα. ΄Ετσι στην Αμφίπολη η ακρόπολη λεγόταν «παλιονεκλησσιά» γιατί είχε επί τουρκοκρατίας ορατά ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής, η περιοχή που ήταν τα αρχαία εργαστήρια κεραμικής λεγόταν «κούκλες» από τα πολλά ευρήματα κεραμικών, ενώ υπήρχε τοποθεσία «σκαλάκια» εκεί που τοποθετείται (αλλά δεν έχει αποκαλυφθεί  ακόμη)το αρχαίο θέατρο μεταξύ της ακρόπολης και του αρχαίου Γυμνασίου..

Ζούμε σε μια ευλογημένη χώρα που κάθε πέτρα και κάθε δένδρο έχει τον μύθο του..έτσι οι επισκέπτες  του ταφικού μνημείου στην Αμφίπολη θα παρατηρήσουν ότι στην ευρύτερη  περιοχή της Αμφίπολης  υπάρχουν πολλές αμυγδαλιές…Ο αρχαιοελληνικός  μύθος δίνει εξήγηση: γυρνώντας από την Τροία ο γιός του Θησέα βγήκε με το καράβι του στην παραλία της Αμφίπολης. Εκεί γνώρισε κι΄ ερωτεύθηκε την Φυλλίδα κόρη του βασιλιά  της Βισαλτίας . Της υποσχέθηκε ότι θα πάει Αθήνα αλλά θα επιστρέψει γι ΄αυτή..΄ Εφυγε για Αθήνα αλλά δεν γύρισε και η Φυλλίδα μόλις έμπαινε η άνοιξη πήγαινε στην παραλία και περίμενε τον καλό της…Ο Δίας την λυπήθηκε και την μεταμόρφωσε σε αμυγδαλιά που μόλις μπει η άνοιξη ανθίζει από χαρά προσμένοντας τον αγαπημένο της…Γι΄ αυτό κι΄η περιοχή λέγεται επαρχία Φυλλίδας ενώ ο μύθος έδινε  μια υπερφυσική εξήγηση  στο γεγονός ότι  το μικροκλίμα της περιοχής ευνοεί την καλλιέργεια αμυγδαλιάς που και σήμερα κυριαρχεί στην περιοχή μαζί με την ελιά….…

Τελειώνοντας θέλω να επισημάνω δυό πράγματα :α) την αξία της λαϊκής παράδοσης   γιατί  , πέραν των άλλων,  με υπερβολή και  υπερφυσική ερμηνεία διασώζει μυθοπλαστικά τη μνήμη κάποιου γεγονότος και συμβάλλει διαχρονικά  στην διάσωση  της ιστορικής αλήθειας ενώ λειτουργεί και ηθοπλαστικά τονώνοντας το εθνικό φρόνημα , και β) ότι  το πραγματικά   μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα για τη χώρα μας είναι η ιστορία της, οι μύθοι, τα μνημεία, ο πολιτισμός. ΄Όλα αυτά είναι η κληρονομιά από τους προγόνους μας  που, αν την αξιοποιήσουμε σωστά στο πλαίσιο μιας  συγκροτημένης πολιτικής ,    σίγουρα μπορεί να δημιουργηθεί    μια άλλη προοπτική για τη χώρα…

*Δικηγόρος-συγγραφέας, πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

AfrikaansShqipአማርኛՀայերենAzərbaycan diliEuskaraБеларуская моваবাংলাBosanskiБългарскиCatalàCebuanoChichewa简体中文繁體中文CorsuHrvatskiČeština‎DanskNederlandsEnglishEsperantoEestiFrançaisFryskGalegoDeutschGreekગુજરાતીKreyol ayisyenHarshen HausaŌlelo HawaiʻiHmongMagyarÍslenskaIgboBahasa IndonesiaGaeligeItaliano日本語Basa Jawaಕನ್ನಡҚазақ тілі한국어كوردی‎КыргызчаLatinLatviešu valodaLietuvių kalbaLëtzebuergeschMalagasyBahasa MelayuMalteseTe Reo MāoriमराठीМонголဗမာစာनेपालीNorsk bokmålPolskiPortuguêsਪੰਜਾਬੀRomânăРусскийSamoanGàidhligСрпски језикSesothoShonaසිංහලSlovenčinaSlovenščinaAfsoomaaliEspañolBasa SundaKiswahiliSvenskaТоҷикӣதமிழ்తెలుగుTürkçeУкраїнськаO‘zbekchaTiếng ViệtCymraegisiXhosaYorùbáZulu